Giữa dải cát ven biển của phường Bàn Thạch – nơi nắng gió không chỉ khắc nghiệt mà còn âm thầm tôi luyện nên một nhịp sống bền bỉ của con người – địa đạo Kỳ Anh hiện lên không đơn thuần như một di tích lịch sử. Đó là một lớp trầm tích của ký ức, nơi từng tấc đất đã từng che chở, nâng đỡ và gìn giữ sự sống trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt.
Cách phố cổ Hội An khoảng 50km theo tuyến đường ven biển, địa đạo Kỳ Anh nằm trên một trục không gian đặc biệt – nơi giao thoa giữa chiều sâu của văn hóa và sự rộng mở của biển miền Trung. Từ sân bay Chu Lai, chỉ khoảng 40km di chuyển, hành trình đến đây không chỉ là một chuyến đi về địa lý, mà còn là một bước chậm lại để chạm vào ký ức, để lắng nghe những câu chuyện còn âm vang trong lòng đất. Giữa không gian yên tĩnh của miền đất phía Nam Đà Nẵng hôm nay, nơi đây gợi mở một khoảng lặng suy tưởng rất khác – nơi mỗi bước chân như chạm gần hơn vào những lớp ký ức lịch sử, vào tinh thần kiên cường và sức sống bền bỉ đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Một “chiến hào trong lòng đất” giữa vùng cát ven biển
Được xây dựng trong giai đoạn 1965 – 1967, địa đạo Kỳ Anh là một trong ba hệ thống địa đạo có quy mô lớn nhất Việt Nam, với tổng chiều dài lên đến 32km.
Ẩn mình dưới lòng đất, hệ thống hầm bao gồm nhiều cấu trúc chức năng như hầm cứu thương, hầm tác chiến, hầm chỉ huy và hầm chứa lương thực, tạo thành một mạng lưới liên hoàn phục vụ cả chiến đấu lẫn sinh hoạt. Không giống những công trình quân sự thuần túy, địa đạo được hình thành từ chính đời sống của người dân – nơi từng nhánh hầm len lỏi dưới mái nhà, bếp lửa, giếng nước, để cuộc sống và chiến đấu không tách rời mà hòa làm một.
Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, nơi đây trở thành “thành trì dưới lòng đất”, giúp quân và dân bám trụ, bảo toàn lực lượng và tổ chức chiến đấu hiệu quả. Chính từ đó, vùng đất này ghi dấu như một biểu tượng của tinh thần kiên cường, góp phần làm nên trang sử vàng của Quảng Nam – “Trung dũng kiên cường đi đầu diệt Mỹ”.
Một điểm đặc biệt làm nên chiều sâu của địa đạo Kỳ Anh là việc hệ thống hầm chạy ngang qua đình Thạch Tân – ngôi đình cổ vừa là không gian tín ngưỡng, vừa là căn cứ cách mạng. Dưới nền đình là hầm cứu thương và kho lương thực, nơi từng chứng kiến những câu chuyện phi thường. Năm 1968, khi quân địch dùng xe tăng và dây xích để kéo sập đình, những sợi xích liên tục bị đứt, để lại một ký ức vừa linh thiêng, vừa mạnh mẽ trong tâm thức người dân địa phương.
Trải nghiệm lịch sử – chạm vào không gian ký ức
Ngày nay, một phần địa đạo đã được phục dựng và mở cửa đón khách tham quan, đưa du khách bước vào không gian lịch sử theo cách trực quan và gần gũi hơn. Hành trình không chỉ dừng lại ở đoạn hầm dài khoảng 110m, mà còn mở rộng ra các điểm di tích gắn liền với đời sống và chiến đấu như đình Thạch Tân, nhà trưng bày, hầm cứu thương, hầm chỉ huy hay những dấu tích còn lại trong lòng làng.
Đi sâu vào lòng đất, cảm giác không chỉ là sự khám phá, mà là một sự chậm lại – nơi ánh sáng thu hẹp, âm thanh lắng xuống, và mỗi bước chân như chạm vào một lớp ký ức. Không gian ấy không ồn ào, không phô diễn, mà lặng lẽ kể lại câu chuyện về một thời – nơi con người sống, chiến đấu và bảo vệ nhau ngay trong lòng đất.
Trải nghiệm tại địa đạo Kỳ Anh không dừng lại ở lịch sử. Trong không gian làng Thạch Tân, du khách có thể cảm nhận rõ hơn nhịp sống bản địa qua những hoạt động rất đời thường nhưng giàu ý nghĩa. Tiếng khung dệt chiếu cối vang lên đều đặn như nhịp thở của làng nghề, những làn điệu dân ca, hò vè được cất lên như cách người dân kể lại câu chuyện của chính vùng đất mình. Và trong những bữa ăn giản dị với khoai, sắn hay những món dân dã, hương vị không chỉ đến từ nguyên liệu, mà còn từ ký ức – một thời gian khó đã nuôi dưỡng sức bền của con người nơi đây.
Gợi ý cho hành trình trọn vẹn
Từ địa đạo Kỳ Anh, hành trình có thể mở rộng theo tuyến ven biển từ Hội An vào Chu Lai – nơi thiên nhiên và lịch sử giao thoa trong một không gian rộng mở. Đây là điểm dừng chân phù hợp cho những chuyến đi “về nguồn”, nơi mỗi trải nghiệm không chỉ là tham quan mà là sự lắng lại để cảm nhận.
Thời điểm lý tưởng để khám phá là vào mùa hè, khi thời tiết khô ráo, thuận lợi cho việc di chuyển và trải nghiệm không gian địa đạo. Từ đây, du khách cũng có thể kết nối đến các điểm đến lân cận như Bãi Sậy Sông Đầm, Quần thể tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng, Nhà lưu niệm Võ Chí Công hay Bảo tàng Đà Nẵng (cơ sở 2), tạo nên một hành trình giàu chiều sâu về lịch sử và văn hóa.
Thông tin chỉ dẫn
Địa đạo Kỳ Anh thuộc phường Bàn Thạch, thành phố Đà Nẵng, nằm cách quốc lộ 1A khoảng 3km.
Cách phố cổ Hội An khoảng 50km theo hướng ven biển và cách sân bay Chu Lai khoảng 40km.
Di tích đã được công nhận là di tích lịch sử quốc gia và hiện đang được bảo tồn, phục dựng phục vụ khách tham quan.
Địa đạo Kỳ Anh không chỉ là một công trình nằm dưới lòng đất. Đó là nơi ký ức vẫn còn hiện diện, nơi đất và người từng nương tựa vào nhau để đi qua chiến tranh – và hôm nay, vẫn lặng lẽ kể lại câu chuyện ấy cho những ai tìm về.
TRUNG TÂM XÚC TIẾN DU LỊCH TP. ĐÀ NẴNG
