Chiều 26-9, tại Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh, Sở Văn hóa và Thể thao thành phố phối hợp với Liên hiệp các hội văn học nghệ thuật thành phố tổ chức Tọa đàm khoa học “Giáo sư Hoàng Châu Ký với nghệ thuật sân khấu tuồng Việt Nam”. Chương trình nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm Ngày Sân khấu Việt Nam và vinh danh Giáo sư Hoàng Châu Ký về những đóng góp đối với sự nghiệp bảo tồn và phát huy nghệ thuật sân khấu Việt Nam.
Nghệ thuật Tuồng xứ Quảng trở thành một phần quan trọng của đời sống tinh thần người dân
Phát biểu tại Tọa đàm, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Chí Cường cho biết, theo các nghiên cứu khoa học, nghệ thuật Tuồng xứ Quảng có thể đã xuất hiện và phát triển từ thế kỷ XVII, trở thành một phần quan trọng của đời sống tinh thần người dân xứ Quảng, là một loại hình nghệ độc đáo được trình diễn ở khắp nơi, phục vụ từ giới bình dân đến giới trí thức.
Đến ngày nay, lĩnh vực sân khấu đã có nhiều thay đổi, tiếp cận với xu hướng của thế giới, thì nghệ thuật Tuồng vẫn có một vị trí đặc biệt trong văn hóa truyền thống của dân tộc, trở thành một di sản văn hóa quý giá để giới thiệt với du khách, bạn bè trong và ngoài nước. Với những giá trị đó, Nghệ thuật Tuồng xứ Quảng ở Đà Nẵng được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2015.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Chí Cường phát biểu tại Tọa đàm
“Nói đến Nghệ thuật Tuồng xứ Quảng, chúng ta phải nói đến Giáo sư Hoàng Châu Ký với những đóng góp đồ sộ và tình yêu lớn lao mà ông dành cho Nghệ thuật Tuồng. Tôi đánh giá cao và cảm ơn Sở Văn hóa và Thể thao, các nhà nghiên cứu đã tổ chức buổi Tọa đàm này cùng với Chương trình nghệ thuật tối nay tại Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh. Đây sẽ là những sự kiện quan trọng thể hiện sự tri ân, vinh danh Giáo sư Hoàng Châu Ký – “người truyền giáo hát Bội”, “ngọn lửa Hồng Sơn đất Quảng”, người vừa được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học – nghệ thuật”, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Chí Cường nhấn mạnh.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Chí Cường khẳng định, đi cùng với niềm tự hào là trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy những di sản mà Giáo sư Hoàng Châu Ký đã để lại nói riêng và nghệ thuật Tuồng nói chung.
Thời gian qua, với sự quan tâm của chính quyền thành phố và sự đồng lòng, chung sức, tận tâm, yêu nghề của các thế hệ nghệ sỹ, nghệ nhân, nhà nghiên cứu đã giúp nghệ thuật Tuồng tại thành phố lan tỏa, mang một sức sống mới. Nhiều lớp truyền dạy nghệ thuật Tuồng, nhiều hoạt động được tổ chức. Đặc biệt, tại Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh, các chương trình biểu diễn phục vụ khách du lịch đã nhận được sự quan tâm, ủng hộ của đông đảo người dân và du khách.
“Để tiếp tục nguồn mạch này, thời gian tới, tôi đề nghị Sở Văn hóa và Thể thao cùng đồng hành với các nghệ sỹ, nghệ nhân thực hiện hiệu quả các chương trình, kế hoạch bảo vệ và phát huy bền vững giá trị di sản nghệ thuật Tuồng, để những giá trị này cùng góp phần nuôi dưỡng tâm hồn người Đà Nẵng”, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Chí Cường nói.
Người tiên phong bảo tồn và phát triển nghệ thuật tuồng
Tại chương trình, các nhà nghiên cứu, nhà quản lý nghệ thuật, tác giả, đạo diễn, diễn viên và khán giả yêu nghệ thuật sân khấu tuồng Việt Nam đã thảo luận các vấn đề trọng tâm gồm: Bối cảnh thời đại và xã hội tác động đến phong cách, xu hướng sáng tác của Giáo sư Hoàng Châu Ký với nghệ thuật tuồng; Giá trị của các công trình nghiên cứu lý luận của Giáo sư Hoàng Châu Ký với công tác nghiên cứu lý luận, phê bình sân khấu tuồng và nghệ thuật sân khấu và những đóng góp của Giáo sư với sự nghiệp giáo dục nghệ thuật sân khấu Việt Nam.
Các tham luận trình bày tại Hội thảo đều góp phần làm rõ thêm sự nghiệp của Giáo sư Hoàng Châu Ký và di sản đồ sộ về nghệ thuật tuồng Việt Nam mà ông đã dày công nghiên cứu, soạn thảo và để lại. Từ đó, đề xuất những định hướng, giải pháp thỏa đáng trong công tác bảo tồn, phát huy những giá trị của nghệ thuật bác học này trong bối cảnh hội nhập sâu rộng như hiện nay.
Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Nguyễn Thị Hội An, Tuồng lịch sử, Tuồng dân gian cùng các công trình nghiên cứu lý luận của Giáo sư Hoàng Châu Ký đã tạo dấu ấn và mở ra xu hướng phát triển của nghệ thuật Tuồng trong thế kỷ XX. Kết quả của những nghiên cứu này sẽ giúp ích cho các nhà quản lý, tác giả, đạo diễn, nhà nghiên cứu có định hướng cho việc bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật Tuồng trong tương lai.
Tọa đàm nhằm ghi nhận những đóng góp của Giáo sư Hoàng Châu Ký đối với sự nghiệp bảo tồn và phát huy nghệ thuật sân khấu Việt Nam
Con trai Giáo sư Hoàng Châu Ký chia sẻ: “Giáo sư Hoàng Châu Ký suốt đời đau đáu với nghệ thuật sân khấu dân tộc và luôn lo lắng “Không còn đủ quỹ thời gian” để cùng mọi người tiếp tục sự nghiệp. Nhưng thời gian còn đó với chúng ta, với các đồng nghiệp trẻ tuổi”.
Nhà nghiên cứu Hồ Xuân Tịnh, nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam nhận định, Giáo sư Hoàng Châu Ký là người tiên phong bảo tồn và phát triển nghệ thuật tuồng. “Tuồng Quảng Nam” là công trình nghiên cứu do giáo sư Hoàng Châu Ký chủ biên, với sự tham gia biên soạn của các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ: Trương Đình Quang, Vĩnh Huế, Trần Đình Sanh, Hồ Hữu Có, Cao Đình Liên, Hoàng Hoài Nam, đã được xuất bản năm 2001. Công trình này có thể xem là cuốn cẩm nang của nghệ thuật Tuồng xứ Quảng.
Phó Giáo sư, Tiến sỹ, Nghệ sỹ Ưu tú Đoàn Thị Tình cho rằng, Giáo sư Hoàng Châu Ký là người “tiếp lửa”, “gieo nguồn” sáng tạo nghệ thuật Tuồng. Ông là một chiến sĩ, một trí thức trên mặt trận văn hóa, đồng thời là một nghệ sĩ tài hoa và tâm huyết: sáng tác, đạo diễn, nghiên cứu khoa học, đào tạo cùng một di sản về nghệ thuật Tuồng với những luận điểm bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc luôn tươi mới cho thế hệ trẻ soi chung và tiếp bước.
Giáo sư Hoàng Châu Ký (1921-2008), sinh tại Hội An (tỉnh Quảng Nam). Ông tham gia cách mạng từ năm 16 tuổi và trải qua nhiều chức vụ.
Từ năm 1951, ông chuyển sang hoạt động sân khấu tuồng, làm Tổng Thư ký Hội Nghệ sĩ sân khấu, Hiệu trưởng Trường nghệ thuật Ca kịch dân tộc Việt Nam, Viện trưởng Viện nghiên cứu sân khấu Việt Nam…
Năm 1952, ông được giao nhiệm vụ thành lập Đoàn tuồng liên khu V. Đoàn đã quy tụ nhiều nghệ sĩ tài hoa như: Đội Tảo (Nguyễn Nho Túy), Phó Sơn, Sáu Lai, Ngô Thị Liễu…
Ông được phong học hàm Giáo sư năm 1984. Năm 2001, ông được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học-nghệ thuật.
Năm 2022, ông được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học-nghệ thuật với cụm tác phẩm “Sách: Tuồng cổ; kịch bản sân khấu Thanh gươm chủ chiến; kịch bản sân khấu Trần Quý Cáp”.
