Chùa Hải Tạng tọa lạc tại xóm Cấm, Bãi Làng, xã Tân Hiệp, thành phố Đà Nẵng. Ngôi cổ tự này được xây dựng từ năm 1758 và đến nay đã tồn tại ngót ba thế kỷ.
Nằm tựa lưng vào núi Hòn Lao, mặt hướng ra một thung lũng nhỏ với cánh đồng lúa xanh mướt – cũng là cánh đồng duy nhất trên đảo, Chùa Hải Tạng hiện lên bình dị giữa bức tranh thiên nhiên hoang sơ đầy thơ mộng. Với vị trí “tọa sơn hướng hải” độc đáo và cảnh quan thoáng đạt, ngôi chùa mang đến cho du khách cảm giác thanh bình ngay khi đặt chân tới, tách biệt hẳn những ồn ào phố thị.
Không chỉ đơn thuần là một điểm tham quan, Chùa Hải Tạng từ lâu đã là điểm tựa tâm linh của cư dân xứ đảo. Trong tiềm thức người dân Cù Lao Chàm, chùa như “chốn để ngưỡng vọng… khi muốn tìm về bình yên”. Mỗi khi mỏi mệt, họ tìm đến tiếng chuông chùa giữa trùng khơi để lòng lắng dịu lại. Ngôi chùa cổ kính này cũng là điểm dừng chân không thể bỏ qua đối với du khách trong hành trình khám phá Cù Lao Chàm. Dù là khách hành hương hay người yêu thích văn hóa, khi ghé thăm Chùa Hải Tạng, ai nấy đều cảm nhận được sự an nhiên, tĩnh tại hiếm có, như thể mọi âu lo đều dừng lại bên ngoài cổng tam quan của chốn thiêng liêng này.
NGUỒN GỐC VÀ LỊCH SỬ HÌNH THÀNH
Theo sử liệu địa phương, Chùa Hải Tạng được khởi dựng vào năm 1758 dưới thời vua Lê Cảnh Hưng, do thiền sư Hương Hải khai sơn phá thạch lập nên. Ban đầu nơi đây chỉ là một thảo am nhỏ để vị thiền sư và vài đệ tử tu tập, nương náu. Về sau, đến đời đệ tử thứ tư của thiền sư, nhờ sự góp công góp của của đông đảo cư dân đảo, ngôi chùa mới được xây cất mở rộng khang trang hơn và đặt tên là Hải Tạng.
Tên gọi đặc biệt này gắn liền với một truyền thuyết lưu truyền trong dân gian: Chuyện xưa kể rằng có một thuyền buôn chở gỗ đi qua vùng biển Cù Lao Chàm thì gặp bão lớn liên miên, không thể tiếp tục hành trình. Sau nhiều ngày mắc kẹt, đoàn người trên thuyền đã cầu nguyện thần linh thì được biết số gỗ họ chở phải để lại đảo để dựng một ngôi chùa mới mong trời yên biển lặng. Quả nhiên, khi họ thuận theo “ý trời” dựng chùa, biển cả lập tức êm đềm trở lại. Ngôi chùa từ đó ra đời và được đặt tên là Hải Tạng – hàm ý nơi hội tụ kinh Tam Tạng mênh mông như biển cả.
Ban đầu, chùa được xây ở một vị trí khác trên đảo. Trải qua gần một thế kỷ, do ảnh hưởng khắc nghiệt của gió bão, chùa từng hư hại nặng và cần di dời. Năm 1848, dân đảo cùng thương nhân đã chung sức dời chùa về vị trí hiện nay và trùng tu lại kiên cố hơn. Khu đất mới dưới chân núi được đánh giá cao hơn về phong thủy, thuận tiện cho người dân lên chùa lễ bái. Từ đó đến nay, Chùa Hải Tạng đã nhiều lần được tu bổ nhưng vẫn giữ được nét cổ kính rêu phong.
Năm 2007, chùa cùng các di tích trên Cù Lao Chàm được xếp hạng Di tích cấp quốc gia, góp phần khẳng định giá trị lịch sử và kiến trúc độc đáo của ngôi cổ tự này. Dẫu thời gian và thiên tai đã thử thách, Chùa Hải Tạng vẫn trường tồn như chứng nhân cho bề dày văn hóa–tâm linh của vùng biển đảo Cù Lao Chàm.
GIÁ TRỊ VĂN HÓA, KIẾN TRÚC VÀ BIỂU TƯỢNG
Chùa Hải Tạng là một công trình tôn giáo đặc sắc khi kết hợp thờ Phật và thờ Thánh thần – một nét tín ngưỡng rất riêng của cư dân xã đảo Tân Hiệp. Trong gian chính điện, bên cạnh tượng Phật Tam Thế và Phật Thích Ca Mâu Ni uy nghi, chùa còn phối thờ các bậc thánh thần theo quan niệm dân gian, tiêu biểu như tượng Ngọc Hoàng và các vị Hộ pháp, Quan Công… được bài trí hài hòa. Sự đan xen Tam giáo đồng nguyên này khiến chùa vừa là nơi Phật giáo linh thiêng, vừa gần gũi với tín ngưỡng dân gian của ngư dân miền biển. Người dân trên đảo giải thích rằng “Hải” nghĩa là biển, “Tạng” là kinh tạng, ngụ ý ngôi chùa là nơi hội tụ tinh hoa kinh Phật bao la như biển cả. Quả đúng như tên gọi, hàng thế kỷ qua chùa Hải Tạng đã là biểu tượng tâm linh quan trọng, đáp ứng nhu cầu cầu an, gửi gắm niềm tin của biết bao thế hệ cư dân Cù Lao Chàm cũng như thương nhân và du khách thập phương ghé đảo.
Về mặt kiến trúc, Chùa Hải Tạng mang dáng dấp của một ngôi cổ tự truyền thống vùng Trung Bộ. Toàn bộ ngôi chùa được xây kiểu “tiền đường hậu điện”, mái lợp ngói âm dương phủ đầy rêu phong. Phía trước là cổng tam quan bề thế với ba lối vào hình vòm, dựng bằng gạch đá chắc chắn.
Độc đáo nhất, bao quanh chùa là bức tường thành bằng đá xếp thủ công từ xưa, tương truyền dựng lên nhằm ngăn thú dữ (rắn rết) xâm nhập khu vực chùa, bảo vệ sự an toàn cho tăng chúng và khách viếng chùa.
Ẩn mình nơi đảo xa nhưng chùa Hải Tạng vẫn sở hữu hệ thống hoành phi, liễn đối sơn son thếp vàng và các cấu kiện gỗ chạm trổ công phu, thể hiện tay nghề điêu luyện của nghệ nhân thời xưa.
Trong gian chính điện, nổi bật là bộ tượng Tam Thế Phật cổ kính và tượng Phật Thích Ca uy nghiêm tọa trên đài sen ở trung tâm. Đặc biệt, chùa còn lưu giữ một quả đại hồng chung (chuông lớn) đúc bằng đồng có hình một con rồng nổi, được xác định chế tác theo phong cách nghệ thuật thời Lê Sơ – tức niên đại chiếc chuông có thể cổ hơn cả ngôi chùa (trước năm 1758). Những cổ vật quý giá này không chỉ có giá trị mỹ thuật mà còn minh chứng cho bề dày lịch sử của di tích.
Bên cạnh kiến trúc và hiện vật, Chùa Hải Tạng còn được biết đến với những giá trị văn hóa phi vật thể độc đáo, lưu giữ được nhiều nét sinh hoạt tín ngưỡng nguyên sơ. Người dân và du khách đến viếng chùa thường không cầu xin danh lợi phàm tục, mà chỉ thành tâm nguyện cầu cho mưa thuận gió hòa, cuộc sống bình an giản dị. Có lẽ nhờ sự dung dị ấy mà qua hàng trăm năm, ngôi chùa vẫn luôn trường tồn vững chãi trong lòng người dân đảo, là điểm tựa tinh thần để họ cùng nhau vượt qua bao mùa bão tố nơi trùng khơi.
TRẢI NGHIỆM DU LỊCH TẠI CHÙA HẢI TẠNG
Đến thăm Chùa Hải Tạng, du khách không chỉ được chiêm bái một di tích cổ linh thiêng mà còn có cơ hội hòa mình vào cảnh sắc thanh bình hiếm nơi nào có. Từ bến tàu Bãi Làng, du khách có thể tản bộ theo con đường bê-tông uốn quanh làng chài, băng qua cánh đồng lúa nhỏ xanh mượt trước mặt chùa để tới cổng tam quan. Con đường quê yên ả mang đến cảm giác thư thái khó tả. Từ xa, ngôi chùa hiện ra thấp thoáng dưới tán rừng, mái ngói rêu phong như hòa làm một với màu xanh của núi đồi. Khung cảnh sơn thủy hữu tình ấy khiến bất cứ ai đặt chân tới đều cảm nhận được sự tĩnh lặng, linh thiêng lan tỏa.
Trong hành trình khám phá chùa, du khách có thể vãn cảnh và chụp ảnh kiến trúc cổ kính, tìm hiểu về lịch sử chùa qua các bia ký, hoành phi cổ. Ngay phía trước tam quan là bức tượng Quan Âm Nam Hải uy nghi giữa hồ sen nhỏ – biểu tượng từ bi phổ độ của nhà Phật, rất được người dân vùng biển tôn kính. Bước vào bên trong, du khách thập phương thường thành tâm thắp một nén nhang, kính cẩn chiêm bái các tượng Phật, Bồ Tát và thần linh trong chùa để cầu nguyện bình an, may mắn cho bản thân và gia đình.
Thời điểm lý tưởng để du lịch chùa Hải Tạng nói riêng và Cù Lao Chàm nói chung là vào mùa khô (khoảng tháng 3 đến tháng 8 hàng năm). Lúc này trời trong xanh, nắng đẹp, biển lặng rất thuận lợi cho việc di chuyển ra đảo và tham quan ngắm cảnh. Vào mùa hè, đảo Cù Lao Chàm còn đẹp rực rỡ bởi hoa ngô đồng nở đỏ rực trên triền núi, tạo nên khung cảnh biển đảo vừa hoang sơ vừa thơ mộng, càng tôn thêm vẻ cổ kính trầm mặc của ngôi chùa cổ.
Nếu có thể, bạn hãy thử ghé thăm chùa vào sáng sớm tinh mơ hoặc lúc hoàng hôn – khi ánh mặt trời nhuộm vàng mái ngói và sân chùa, tiếng chim rừng líu lo hòa cùng tiếng chuông gió leng keng tạo nên một khung cảnh đẹp tựa chốn bồng lai, chắc chắn sẽ để lại ấn tượng khó quên.
Đặc biệt, vào các dịp lễ hội Phật giáo, chùa Hải Tạng trở nên nhộn nhịp hơn hẳn với các hoạt động tín ngưỡng truyền thống của người dân đảo. Hàng năm, chùa đều tổ chức lễ cúng Cầu an rằm tháng Giêng, đại lễ Phật Đản (rằm tháng Tư âm lịch), lễ Vu Lan (rằm tháng Bảy) và lễ vía Bồ Tát Quán Thế Âm… thu hút đông đảo phật tử, du khách thập phương tham dự. Vào những ngày này, ngôi chùa nhỏ rực rỡ cờ hoa nhưng vẫn giữ nếp không đốt vàng mã để bảo vệ môi trường đảo. Du khách may mắn ghé thăm đúng dịp lễ sẽ được hòa mình vào không khí trang nghiêm mà ấm cúng của buổi lễ, lắng nghe những bài kinh cầu an vang vọng giữa biển trời. Đó chắc chắn sẽ là một trải nghiệm văn hóa đáng nhớ, giúp ta hiểu thêm về đời sống tâm linh phong phú của cộng đồng cư dân biển đảo.
THÔNG TIN CẦN BIẾT
Vị trí: Nằm tại thôn Bãi Làng, xã đảo Tân Hiệp, cách trung tâm phố cổ Hội An khoảng 18 km đường biển về phía đông.
Cách di chuyển:
Để đến được chùa, du khách di chuyển ra đảo Cù Lao Chàm từ đất liền. Xuất phát từ bến Cửa Đại, mỗi ngày đều có thuyền gỗ và ca-nô cao tốc đưa khách ra đảo. Nếu đi bằng tàu gỗ truyền thống, thời gian ra đảo khoảng 60-90 phút tùy thời tiết. Còn nếu chọn đi cano cao tốc, chỉ tầm 20 phút lướt sóng là bạn sẽ cập bến Bãi Làng. Các chuyến cano thường rời bến Cửa Đại vào buổi sáng (từ khoảng 8h00), chuyến về lại đất liền thường từ 13h00 đến 16h00 mỗi ngày.
Khi tàu cập cảng Bãi Làng, du khách có thể đi bộ chừng 10 phút theo đường làng để tới chùa (khoảng cách chỉ khoảng 300 m). Đường đến chùa dễ đi và có biển chỉ dẫn, bạn cũng có thể hỏi người dân địa phương để được chỉ đường đến xóm Cấm – nơi chùa tọa lạc. Nếu muốn nhanh hơn hoặc kết hợp tham quan nhiều nơi trên đảo, bạn có thể thuê xe máy tại bến Bãi Làng.
Giờ mở cửa và dịch vụ: Miễn phí vé tham quan. Du khách có thể viếng chùa vào khung giờ ban ngày (khoảng từ 7-8h sáng đến 17h chiều).
Lưu ý khi tham quan:
Vì là chùa cổ trên đảo, nơi đây không có điện chiếu sáng ban đêm và cũng không có hàng quán dịch vụ du lịch bên trong khuôn viên, do đó bạn nên tranh thủ tham quan trước khi trời tối . Khuôn viên chùa có giếng nước ngọt và vài ghế đá dưới bóng cây cổ thụ mát rượi – du khách có thể ngồi nghỉ chân thư giãn và cảm nhận bầu không khí thanh tịnh trước khi tiếp tục hành trình.
Khi viếng chùa Hải Tạng, du khách nên mặc trang phục lịch sự, kín đáo. Đặc biệt, đảo Cù Lao Chàm từ lâu đã “nói không” với túi ni-lông và rác thải nhựa để bảo vệ môi trường. Do vậy, bạn không nên mang túi ni-lông ra đảo; hãy dùng túi vải hoặc túi giấy thay thế.
Cuối cùng, đừng quên lưu lại cho mình những khoảnh khắc đẹp và tĩnh lặng tại chùa Hải Tạng. Mỗi bức tường đá rêu phong, mỗi gốc cây cổ thụ trong sân chùa đều mang dấu ấn thời gian và câu chuyện riêng, khơi gợi sự tò mò khám phá.
Rời Chùa Hải Tạng, nhiều du khách mang theo cảm giác lưu luyến khó tả – lưu luyến vẻ đẹp cổ kính trầm mặc, sự hiếu khách chân chất của người giữ chùa, và hơn hết là tình yêu đối với một di sản văn hóa quý báu giữa biển khơi. Chính những dư âm cảm xúc đó sẽ thôi thúc bước chân người lữ khách một ngày không xa lại quay trở về nơi hòn đảo xanh Cù Lao Chàm, để một lần nữa được lắng nghe tiếng chuông chùa Hải Tạng ngân vang giữa muôn trùng sóng nước…
TRUNG TÂM XÚC TIẾN DU LỊCH THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
