Chùa Cầu (còn gọi là cầu Nhật Bản hay Lai Viễn Kiều) là công trình có giá trị đặc biệt nhiều mặt: Lịch sử, văn hoá, kiến trúc, mỹ thuật… một trong những biểu tượng đặc trưng nhất của Di sản văn hóa thế giới Hội An. Đối với người dân địa phương, đây là công trình gắn bó trong ký ức và đời sống tinh thần; còn với du khách, Chùa Cầu luôn là điểm dừng chân không thể bỏ qua trong hành trình khám phá phố cổ.
HÀNH TRÌNH HƠN 400 NĂM CỦA BIỂU TƯỢNG HỘI AN
Từ cuối thế kỷ 16, Hội An đã là thương cảng quốc tế sầm uất, thu hút đông đảo thương nhân nước ngoài, đặc biệt là cộng đồng người Nhật Bản và người Trung Hoa. Trong bối cảnh giao thương phồn thịnh đó, khoảng cuối thế kỷ 16 – đầu thế kỷ 17, các thương nhân Nhật Bản đã cho xây dựng cây cầu gỗ nhỏ bắc qua lạch nước chảy ra sông Thu Bồn, nhằm kết nối khu phố của người Nhật với khu phố của người Hoa. Ban đầu, cây cầu vừa là lối đi lại, vừa là nơi để thương nhân và cư dân địa phương dừng chân, nghỉ ngơi và ngắm cảnh bến thuyền tấp nập.
Về mặt tâm linh, cây cầu được xem như “bùa hộ mệnh” cho phố Hội khi người Nhật lập ngôi miếu nhỏ giữa cầu để thờ vị thần bảo hộ, với ước vọng xua đuổi tai ương và đem lại bình an cho vùng đất này. Truyền thuyết địa phương và Nhật Bản còn lưu truyền câu chuyện về yêu quái Namazu – loài thủy quái mình dài khổng lồ có đầu ở Ấn Độ, thân nằm dưới lòng đất Việt Nam và đuôi vươn tới tận Nhật Bản; mỗi khi Namazu trở mình quẫy đuôi thì cả ba nơi đều xảy ra động đất, lũ lụt. Chùa Cầu được ví như thanh kiếm thiêng đâm xuống lưng con quái vật ấy, ghim chặt nó lại để không còn quẫy đuôi gây thiên tai, từ đó nhân dân được sống trong bình an và phố cảng Hội An cũng nhờ vậy mà thịnh vượng, thuận buồm xuôi gió hơn. Những truyền thuyết và tín ngưỡng phong phú gắn liền với Chùa Cầu đã góp phần tô điểm cho giá trị tinh thần sâu sắc của di tích này, khiến mỗi du khách khi nghe kể đều không khỏi thích thú và thêm trân trọng nét văn hóa dân gian độc đáo của Hội An.
Trong hơn 400 năm tồn tại, cây cầu đã nhiều lần được trùng tu, tôn tạo. Cho đến nay, việc hoàn nguyên, “hồi sinh” thành công cây cầu cổ hơn 400 năm tuổi này không chỉ gìn giữ “linh hồn” phố Hội cho mà còn góp phần thắt chặt thêm tình cảm hữu nghị giữa Việt Nam và Nhật Bản, giúp du khách có cơ hội thưởng lãm trọn vẹn vẻ đẹp nguyên bản, đồng thời khơi mở những trải nghiệm văn hóa – lịch sử sâu sắc hơn khi khám phá Khu phố cổ Hội An.
VẺ ĐẸP KIẾN TRÚC VÀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA CỦA CHÙA CẦU
Chùa Cầu là một công trình kiến trúc độc đáo mang phong cách “thượng gia hạ kiều” hiếm có – bên trên là nhà, bên dưới là cầu. Cây cầu dài khoảng 18 m, rộng chừng 3 m, toàn bộ khung kết cấu làm bằng gỗ quý, phía trên lợp mái ngói âm dương truyền thống tạo dáng uốn cong mềm mại.
Về tổng thể, cầu gồm ba phần chính: hai đoạn cầu nằm trên cạn ở hai đầu (mỗi bên gồm ba nhịp cuốn bằng gạch đá) và phần cầu giữa gồm năm nhịp vắt qua khe nước, đặt trên các trụ đá cắm xuống lòng lạch. Mặt cầu và gian chùa trên cầu được ngăn bởi một vách gỗ theo kiểu “thượng song hạ bản” (nửa trên là chấn song, nửa dưới xây kín) – một lối kiến trúc truyền thống thường thấy trong nhà cổ Hội An.
Nhiều cấu kiện, chi tiết trên cầu được chạm trổ công phu: trên một số vì kèo, hoành mái còn lưu lại những hoa văn chữ Hán nổi tinh xảo, phần mái lợp ngói được tô điểm bằng các mảnh gốm men lam thế kỷ 19 khảm trang trí dọc bờ nóc, bờ chảy, vừa tạo điểm nhấn mỹ thuật vừa tăng độ bền vững cho công trình.
Giữa cầu là gian thờ nhỏ. Gọi là “chùa” nhưng thực chất nơi đây không thờ Phật mà tôn thờ một bức tượng gỗ sơn son thếp vàng của Bắc Đế Trấn Vũ – vị thần uy nghiêm trong tín ngưỡng Đạo giáo, được tin rằng có khả năng trấn áp phong ba, lũ lụt và bảo vệ xứ sở bình yên.
Phía trước gian thờ treo tấm biển gỗ sơn son thếp vàng đề ba chữ Hán “Lai Viễn Kiều” do chúa Nguyễn Phúc Chu đặt tên, như một lời chào đón trang trọng gửi tới khách đường xa khi ghé thăm vùng đất này. Ngay dưới biển đề tên cầu là hai “mắt cửa” tròn bằng gỗ (tựa như cặp núm giữ then cửa) – một chi tiết kiến trúc rất đặc trưng trong các ngôi nhà cổ Hội An, biểu trưng cho đôi mắt thần canh giữ, xua đuổi điều xấu để bảo vệ sự bình yên cho ngôi nhà.
Đặc biệt, ở mỗi đầu cầu đặt hai tượng thú bằng gỗ sơn thếp tượng trưng cho khỉ (linh hầu) và chó (thiên cẩu) trong tư thế quỳ chầu rất uy nghiêm. Dân gian xem đây là cặp linh vật canh giữ Chùa Cầu, được thờ phụng trang trọng qua hàng trăm năm. Cho đến nay, nguồn gốc chính xác của đôi tượng linh thú này vẫn là điều bí ẩn, song có giả thuyết lý giải rằng cây cầu được khởi công xây dựng vào năm Thân (năm con khỉ) và hoàn thành vào năm Tuất (năm con chó), nên người xưa đã tạc tượng hai con vật linh thiêng này để đánh dấu sự kiện và trấn yểm cầu luôn bền vững với thời gian.
Có thể nói, Chùa Cầu là một tuyệt tác kết tinh từ sự giao thoa văn hóa đa dạng. Về mặt kiến trúc, công trình là sự hòa quyện độc đáo giữa nghệ thuật xây dựng của Việt Nam, Nhật Bản và Trung Hoa; còn về mặt văn hóa, tâm linh, Chùa Cầu dung chứa cả những giá trị bản địa lẫn ngoại lai trong một tổng thể hài hòa hiếm có.
Người dân Hội An qua nhiều thế hệ vẫn coi Chùa Cầu là một công trình linh thiêng gắn bó với đời sống tín ngưỡng của họ. Vào những ngày rằm, lễ, Tết, người dân địa phương thường đến ngôi chùa nhỏ trên cầu dâng lễ vật và thắp hương cầu mong cuộc sống an lành, may mắn cho gia đình và phố Hội.
Trải qua hơn bốn thế kỷ, cây cầu cổ này vẫn đứng vững như một biểu tượng vượt thời gian của phố Hội – biểu tượng của tình hữu nghị Việt – Nhật và là niềm tự hào của bao thế hệ người dân phố Hội. Chùa Cầu không chỉ mang giá trị kiến trúc – nghệ thuật đặc sắc bậc nhất mà còn hàm chứa chiều sâu lịch sử, tâm linh thiêng liêng, xứng đáng với danh xưng “linh hồn di sản” của Hội An cổ kính.
Đặc biệt, hình ảnh Chùa Cầu xuất hiện trang trọng trên tờ tiền polymer mệnh giá 20.000 đồng của Việt Nam – minh chứng cho tầm quan trọng và sức hút đặc biệt của di sản hơn bốn thế kỷ này.
THÔNG TIN CẦN BIẾT
– Giá vé tham quan: Nằm trong ô vé tham quan Khu phố cổ Hội An.
– Khu vực quanh Chùa Cầu mở cửa tự do cả ngày, du khách có thể ngắm cảnh, chụp ảnh bên ngoài bất cứ lúc nào.
– Thời gian mở cửa để lên cầu và vào gian thờ bên trong:
- Buổi sáng: 9h00 – 11h00
- Buổi chiều tối: 15h00 – 22h00
– Một số lưu ý khi tham quan
- Chùa Cầu là không gian tôn nghiêm, du khách cần ăn mặc lịch sự, giữ gìn trật tự và không xả rác.
- Do diện tích nhỏ và giới hạn tải trọng, mỗi lượt chỉ tối đa 20 khách được phép lên cầu.
- Nếu cầu đang đủ số người, du khách có thể phải xếp hàng chờ đến lượt.
Không chỉ mang giá trị lịch sử – văn hóa đặc sắc, Chùa Cầu còn là một trong những điểm “check-in” được yêu thích nhất của Hội An. Giữa không gian thơ mộng của khu phố cổ, cây cầu hiện lên mộc mạc mà đầy cuốn hút; mỗi khoảnh khắc ghi lại tại đây đều trở thành một ký ức đáng nhớ trong hành trình của du khách. Chính nhờ sự hòa quyện hài hòa giữa kiến trúc, văn hóa và giá trị biểu tượng mà Chùa Cầu luôn xứng đáng với danh gọi “linh hồn di sản” của phố Hội.
TRUNG TÂM XÚC TIẾN DU LỊCH THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
