Khi trăng tháng Tám lên trên những mái ngói rêu phong, Hội An bước vào một mùa hội đặc biệt. Ánh đèn lồng, tiếng trống và những đoàn múa đi qua phố đưa du khách đến gần hơn với đời sống văn hóa được cư dân nơi đây gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Đi dạo Hội An dịp Trung thu, bạn có thể bắt gặp những chiếc đèn lồng trước hiên nhà, mâm bánh trái được sửa soạn và trẻ nhỏ háo hức chờ đoàn múa đi qua. Trong không gian ấy, Trung thu là dịp sum họp, vui chơi, đồng thời là thời điểm các gia đình và cộng đồng gửi gắm ước vọng bình an, mùa màng thuận lợi, công việc hanh thông.
Mùa trăng gắn với nhịp sống cư dân Hội An
Tục cúng ngày mồng Một và ngày rằm từ lâu đã hiện diện trong đời sống các gia đình, đình làng và cơ sở tín ngưỡng ở Hội An. Đến rằm tháng Tám, lễ vật được chuẩn bị chu đáo hơn. Bên cạnh bánh nướng, bánh dẻo và sản vật địa phương, mâm cỗ Trung thu còn gợi lên niềm vui đoàn tụ, sẻ chia khi người lớn cùng thưởng trà, ngắm trăng và trẻ nhỏ mong đến giờ phá cỗ.
Với cư dân xưa, trăng rằm tháng Tám còn gắn với việc quan sát thời tiết, dự đoán mùa màng. Trung thu diễn ra vào thời điểm một chu kỳ sản xuất dần khép lại và Hội An bước gần đến mùa mưa bão. Vì thế, những lễ cúng và sinh hoạt cộng đồng trong dịp này mang ý nghĩa cảm tạ, cầu an, cũng là lúc mọi người cùng nhìn lại một năm làm ăn.
Dấu ấn ấy cho thấy sự gặp gỡ giữa văn hóa nông nghiệp lúa nước với đời sống thương mại, dịch vụ lâu đời của Hội An. Từ gian thờ trong mỗi ngôi nhà đến đình làng, hội quán và những con phố, Trung thu kết nối không gian riêng của gia đình với nhịp sống chung của cộng đồng.
Theo tiếng trống tìm Thiên cẩu
Giữa nhiều hình thức múa lân, sư, rồng quen thuộc, múa Thiên cẩu là một nét đặc sắc của Trung thu Hội An. Theo tín ngưỡng dân gian địa phương, Thiên cẩu là linh vật có khả năng xua đuổi điều bất lợi, đem lại sinh khí và sự bình an.
Khi đoàn múa xuất hiện, tiếng trống, thanh la, xập xõa hòa cùng ánh sáng đèn lồng tạo nên một không gian náo nhiệt. Nhưng đằng sau màn trình diễn cuốn hút ấy là những lớp ý nghĩa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Theo lệ xưa, có gia đình mời Thiên cẩu vào nhà; linh vật múa trước bàn thờ tổ tiên rồi đi qua các gian nhà, gửi gắm lời cầu chúc tốt lành. Những gia đình có con nhỏ cũng từng mong đoàn múa ghé thăm để cầu cho trẻ khỏe mạnh, dễ nuôi.
Trước khi xuất hành, một số đội múa thực hiện nghi thức “khai quang điểm nhãn” tại đình, miếu hoặc cơ sở tín ngưỡng gắn với cộng đồng. Trong quan niệm dân gian, đây là thời khắc Thiên cẩu được trao linh khí để bắt đầu hành trình của mình. Những nghi thức như vậy giúp du khách hiểu vì sao Thiên cẩu được cư dân Hội An trân trọng như một phần đời sống tinh thần, vượt ra ngoài vẻ đẹp của một màn múa ngày hội.
Hãy thử quan sát kỹ khi xem một đoàn Thiên cẩu biểu diễn: cách linh vật chuyển động theo nhịp trống, tương tác với gia chủ và người xem, hay những đạo cụ xuất hiện trong từng bài múa. Một số bài bản truyền thống có các màn ăn lá đa, ăn giải, đăng thiên hoặc tranh tài với Hồng Hài Nhi. Mỗi động tác góp phần kể câu chuyện dân gian về mối liên hệ giữa trời, đất, con người và muôn vật.
Trải nghiệm Hội An chậm hơn trong đêm Trung thu
Để cảm nhận Trung thu Hội An, bạn không cần vội đi hết những con phố đông vui. Hãy bắt đầu bằng một cuộc dạo bộ, ngắm cách mỗi gia đình trang trí trước hiên nhà, lắng nghe tiếng trống vọng đến từ một góc phố rồi dừng lại xem đoàn múa đi qua. Nếu có dịp tìm hiểu các hoạt động giới thiệu di sản, trải nghiệm làm đèn lồng hay những câu chuyện về Thiên cẩu cũng là cách để trẻ em và người lớn cùng khám phá mùa hội.
Khi theo dõi một đoàn múa, bạn có thể tự hỏi: Vì sao Thiên cẩu được mời vào nhà? Điều gì khiến một động tác múa được lưu truyền qua nhiều thế hệ? Những câu hỏi nhỏ ấy mở ra một cách nhìn sâu hơn về phố cổ, nơi di sản tiếp tục hiện diện trong sinh hoạt thường ngày.
Rồi khi tiếng trống lắng xuống, Trung thu trở về với khoảnh khắc giản dị: gia đình hạ lễ, cùng dùng bánh, thưởng trà; trẻ nhỏ phá cỗ dưới ánh trăng. Chính sự tiếp nối giữa nghi lễ, niềm vui và ký ức gia đình đã làm nên sức sống của Tết Trung thu ở Hội An.
Năm 2023, “Tết Trung thu ở Hội An” được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng. Sự ghi nhận ấy cũng nhắc nhớ rằng giá trị của mùa hội được nuôi dưỡng qua cách cư dân Hội An thực hành, trao truyền những nếp sinh hoạt quen thuộc cho thế hệ sau. Với du khách, mỗi mùa trăng là một dịp lắng nghe câu chuyện văn hóa ấy ngay giữa đời sống phố cổ.
Nguồn ảnh: Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An.
TRUNG TÂM XÚC TIẾN DU LỊCH TP. ĐÀ NẴNG
