Rời những con phố mái ngói và những dãy nhà ven sông Hoài, hành trình khám phá Hội An tiếp nối trên các con đường dẫn về Thanh Hà, Kim Bồng, Trà Quế, Cẩm Thanh. Ở đó, lịch sử hiện diện trong nghề nghiệp, nếp sinh hoạt và ký ức của người dân. Những cuộc gặp gỡ nơi làng quê mở thêm một góc nhìn về vùng đất di sản, nơi vẻ đẹp bình yên được gìn giữ cùng đời sống của cộng đồng.
Có thể bắt đầu chuyến đi bằng một buổi dạo đường làng, dừng bên một mái hiên hay dành thời gian trò chuyện với người địa phương. Khi bớt vội vàng, du khách có dịp tìm hiểu những điều ít được kể trong một lần ghé thăm phố cổ: một gia đình gắn bó với nghề qua nhiều thế hệ, nguồn gốc của một vật dụng quen thuộc, hay mối liên hệ giữa khu vườn, dòng sông với bữa ăn hằng ngày.
Thanh Hà và ký ức làng gốm bên sông
Ở phía tây phố cổ, Thanh Hà có lịch sử nghề gốm kéo dài hơn năm thế kỷ bên sông Thu Bồn. Trong những ngõ nhỏ, màu đất nung hiện diện ở đồ gốm đặt trước nhà, bên những lò nung và không gian sinh hoạt của người dân. Làng nghề vẫn là nơi các gia đình sống và làm việc, tiếp nối nghề nghiệp của thế hệ trước.
Photo: Huỳnh Văn Truyền
Gốm Thanh Hà từng đáp ứng nhiều nhu cầu của đời sống, từ nồi niêu dùng trong bếp, chum hũ đựng lương thực đến gạch, ngói và đồ thờ. Làng còn làm những vật dụng phục vụ nghề dệt, nghề làm đường ở các vùng khác. Qua những sản phẩm ấy, có thể hình dung sự gắn kết giữa làng gốm với sinh hoạt và hoạt động sản xuất của cả một vùng.
Những người thợ hôm nay tiếp nối nghề từ các dòng họ lâu đời của làng. Kiến thức về đất, cách nhận biết trạng thái của gốm trong lò được tích lũy bằng kinh nghiệm rồi truyền lại cho con cháu. Trong cuộc trò chuyện với người làm gốm, du khách có thể tìm hiểu vì sao một món đồ có hình dáng ấy, từng được dùng vào việc gì. Từ những điều cụ thể đó, câu chuyện làng nghề trở nên gần gũi với đời sống hơn.
Kim Bồng và những người góp dựng phố Hội
Bên kia sông Thu Bồn, vùng đất Cẩm Kim là nơi làng mộc Kim Bồng hình thành và phát triển. Theo chuyện truyền lại trong các tộc họ, những bậc tiền nhân từ Thanh Hóa đã đến đây lập nghiệp vào khoảng thế kỷ XVI. Vị trí ven sông, gần thương cảng Hội An tạo điều kiện để nghề mộc phát triển cùng nhu cầu xây dựng nhà cửa, làm đồ dùng và đóng ghe thuyền.
Photo: Huỳnh Văn Truyền
Dấu ấn của người thợ Kim Bồng có thể được tìm thấy ngay trong phố cổ. Tại nhà cổ Tấn Ký, các nghệ nhân của làng từng tham gia thi công và chạm khắc những chi tiết gỗ. Từ một ngôi nhà phố đến làng nghề bên kia sông, du khách có thêm cơ hội tìm hiểu những con người và kỹ nghệ đã góp phần tạo nên diện mạo kiến trúc Hội An.
Đời sống tinh thần của làng gắn với đình tiền hiền, nhà thờ tộc và tập tục thờ tổ nghề. Những không gian ấy thể hiện lòng biết ơn đối với người khai lập làng và truyền dạy nghề. Đến Kim Bồng, việc tìm hiểu một nếp thờ tự hay nghe chuyện về các thế hệ thợ cũng giúp du khách hiểu thêm cách người dân gìn giữ mối liên hệ với cội nguồn, bên cạnh việc trao truyền tay nghề.
Trà Quế và văn hóa của một làng rau
Trà Quế mở ra không gian của những vườn rau, đầm nước và đường làng. Nghề trồng rau đã gắn bó lâu đời với vùng đất này; danh xưng Trà Quế được ghi nhận trong địa bạ Thanh Hà lập năm 1818. Từ những khu vườn ấy, rau thơm đi vào bữa cơm và nhiều món ăn của Hội An, kết nối đời sống nông nghiệp với văn hóa ẩm thực phố Hội.
Hương vị rau gắn với điều kiện đất đai và kinh nghiệm canh tác của người dân. Qua nhiều đời, cộng đồng duy trì các giống rau bản địa, sử dụng rong từ đầm Trà Quế và sông Để Võng làm nguồn phân xanh. Mỗi vạt rau vì thế chứa đựng cả vốn hiểu biết về môi trường sống và sự chăm chút của người trồng. Dừng lại trò chuyện bên vườn là dịp để du khách tìm hiểu những kiến thức được lưu truyền trong từng gia đình và cộng đồng.
Photo: Đức Thành
Trong làng còn có giếng đá Chăm, miếu Thổ thần, miếu Ngũ hành, gợi mở những lớp lịch sử và đời sống tín ngưỡng của cư dân. Lễ hội Cầu Bông vào dịp đầu năm thể hiện lòng biết ơn với thiên nhiên và ước vọng mùa màng thuận lợi. Qua những dấu tích và tập tục ấy, Trà Quế hiện lên như một không gian văn hóa làng quê, nơi nghề nông gắn chặt với cách người dân tổ chức cuộc sống và gìn giữ truyền thống.
Cẩm Thanh và nếp sống miền sông nước
Về phía hạ lưu, Cẩm Thanh mang sắc thái của vùng sông nước gần cửa biển. Những nhánh rạch và rừng dừa nước Bảy Mẫu tạo nên cảnh quan đặc trưng của làng. Tên gọi Bảy Mẫu lưu dấu diện tích ban đầu của rừng dừa; trong những năm kháng chiến, nơi đây từng là vùng căn cứ, với địa hình sông rạch và tán dừa che chở cho hoạt động cách mạng.
Photo: Huỳnh Văn Truyền
Đời sống người dân gắn với chài lưới, nuôi tôm cá và nghề đan thuyền thúng tre. Chiếc thúng quen thuộc trong hình ảnh du lịch Cẩm Thanh bắt nguồn từ nhu cầu đi lại, lao động của cư dân miền sông nước. Những nghề nghiệp ấy cho thấy cách người dân thích ứng với môi trường và sử dụng nguồn vật liệu quanh mình để tạo dựng sinh kế qua nhiều thế hệ.
Một cuộc trò chuyện với người chèo thúng có thể đưa hành trình đến gần hơn với câu chuyện của làng, từ mùa cá, con nước đến những đổi thay trong đời sống. Khi dành thời gian nghe người địa phương kể về nơi họ gắn bó, du khách có thêm cách hiểu cảnh quan trước mắt. Rừng dừa, bến nước và chiếc thuyền nhỏ trở thành những phần trong câu chuyện về cuộc sống của con người Cẩm Thanh.
Những con đường làng đưa du khách đến gần hơn với người dân và những công việc đã nuôi sống Hội An qua nhiều thế hệ. Một chiếc hũ gốm, chi tiết gỗ trong ngôi nhà cổ hay hương rau trên bàn ăn đều có thể gợi nhớ về nơi xuất phát và những bàn tay làm nên chúng.
Khi trở lại phố cổ sau chuyến thăm làng, du khách có thể nhìn những điều quen thuộc với sự hiểu biết mới. Hội An còn nhiều câu chuyện để khám phá qua mỗi lần trở lại, trong những cuộc gặp gỡ giản dị và nhịp sống hằng ngày của cộng đồng.
TRUNG TÂM XÚC TIẾN DU LỊCH TP. ĐÀ NẴNG
