Hội quán Phúc Kiến (Phước Kiến) là di tích quốc gia mang phong cách kiến trúc Á Đông đặc trưng, thể hiện rõ sự phồn thịnh và chiều sâu văn hóa của đô thị cổ Hội An. Nơi đây không chỉ giàu giá trị thẩm mỹ và nghệ thuật mà còn lưu giữ những sinh hoạt tín ngưỡng và truyền thống cộng đồng độc đáo, đồng thời là biểu tượng tiêu biểu của sự giao thoa văn hóa Việt – Hoa.
NGUỒN GỐC VÀ LỊCH SỬ HÌNH THÀNH
Hội quán Phúc Kiến có nguồn gốc lịch sử lâu đời gắn liền với buổi đầu hình thành khu phố cổ Hội An. Tương truyền, thuở xa xưa nơi đây từng là một ngôi chùa nhỏ có tên Kim Sơn Tự, được dựng lên để thờ một pho tượng Phật trôi dạt vào bờ sông. Trải qua thời gian, ngôi chùa tranh đơn sơ đó dần xuống cấp. Đến năm 1697 – vào giai đoạn Hội An hưng thịnh – các thương nhân người Phúc Kiến đã mua lại nền chùa cũ này để xây dựng nên hội quán làm nơi sinh hoạt đồng hương và thờ tự tín ngưỡng riêng. Ban đầu công trình được gọi theo tên chùa cũ là Kim Sơn Tự, về sau (năm 1757) được trùng tu mở rộng quy mô và chính thức mang tên Phúc (Phước) Kiến hội quán như ngày nay.
Trong những năm đầu thành lập, hội quán Phúc Kiến hoàn toàn làm bằng gỗ giản đơn. Về sau, qua nhiều lần trùng tu lớn nhỏ, kiến trúc hội quán dần bề thế, kiên cố hơn với tường gạch, mái ngói âm dương cổ kính (đợt trùng tu lớn năm 1757 đã xây lại toàn bộ bằng gạch ngói). Đây cũng là quá trình ghi dấu ấn bàn tay tài hoa của thợ thủ công và sự chung sức đóng góp của cộng đồng người Hoa nơi phố Hội. Đến năm 1990, hội quán Phúc Kiến đã được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia, trở thành niềm tự hào của người dân phố cổ.
Từ thập niên 1980 trở lại đây, hội quán mở cửa đón khách tham quan và nhanh chóng trở thành một điểm du lịch thu hút hàng vạn lượt du khách trong và ngoài nước mỗi năm.
GIÁ TRỊ VĂN HÓA, KIẾN TRÚC VÀ BIỂU TƯỢNG
Là công trình của cộng đồng người Hoa lâu đời nhất tại Hội An, hội quán Phúc Kiến chứa đựng nhiều giá trị văn hóa đặc sắc và sở hữu kiến trúc nguy nga, tinh xảo hiếm có. Toàn bộ tổng thể được xây dựng theo bố cục hình chữ Tam truyền thống của kiến trúc hội quán Trung Hoa. Từ cổng chính trên đường Trần Phú bước vào là sân tiền cảnh với cây xanh và hòn non bộ, tiếp đến hai dãy nhà Đông – Tây đối xứng, rồi đến chính điện, sân sau và hậu điện nối tiếp nhau tạo chiều sâu hun hút. Nét đặc trưng dễ nhận thấy là tông màu đỏ chủ đạo hiện diện khắp nơi – từ cổng tam quan, lân đá chầu cổng, các cột kèo cho đến lồng đèn và câu đối – tượng trưng cho may mắn và thịnh vượng trong văn hóa Á Đông. Sắc đỏ rực rỡ kết hợp cùng hoa văn chạm trổ tinh xảo khiến hội quán càng thêm nổi bật giữa phố cổ, làm phong phú thêm diện mạo kiến trúc của Hội An.
Cổng tam quan của hội quán Phúc Kiến là một công trình nghệ thuật đặc sắc. Cổng xây kiểu ba lối vào cao rộng, lợp mái ngói âm dương cong vút, trên đỉnh đắp hình lưỡng long chầu nguyệt. Toàn bộ mặt cổng được khảm sành sứ cầu kỳ, nổi bật dòng chữ Hán “Kim Sơn Tự” (tên gọi gốc của hội quán) ở chính giữa. Hai bên cổng đặt tượng ông Nhật và bà Nguyệt – hai vị thần tượng trưng cho trời và đất, âm và dương – canh gác như chào đón du khách. Ba lối cửa ra vào cổng tam quan cũng mang ý nghĩa biểu trưng lần lượt cho Thiên – Địa – Nhân (trời, đất và con người) hài hòa hội tụ. Bước qua cổng, du khách sẽ thấy mọi khung cảnh như tách biệt hẳn khỏi phố xá ồn ào, phía trong là sân trời thoáng đãng có đặt những chậu bonsai và tiểu cảnh hồ nước trong xanh, tạo cảm giác thanh tịnh, mát dịu.
Chính điện của hội quán Phúc Kiến là nơi trang nghiêm và lộng lẫy nhất, tập trung nhiều giá trị văn hóa – tâm linh. Gian chính điện thờ pho tượng Thiên Hậu Thánh Mẫu uy nghi ở vị trí trung tâm – Bà Thiên Hậu được cộng đồng ngư dân và thương nhân đi biển tôn kính như nữ thần biển cả phù hộ họ vượt sóng gió bình an. Hai bên hầu cận bà là tượng Thần Thiên Lý Nhãn và Thần Thuận Phong Nhĩ – hai vị thần với “mắt nhìn ngàn dặm, tai nghe mọi hướng” luôn đi theo phò trợ Thiên Hậu cứu giúp dân chúng. Chính điện còn bày mô hình một chiếc thuyền buồm cổ của thương nhân thế kỷ 19 – kỷ vật gợi nhớ những chuyến hải trình xưa và lòng biết ơn trời biển độ trì cho đoàn thuyền trở về. Toàn bộ bố cục và trang trí trong khuôn viên hội quán đều mang tính phong thủy hài hòa, được sắp đặt với ý nghĩa cầu may mắn và thuận hòa trong vũ trụ. Du khách bước vào đây không chỉ choáng ngợp bởi vẻ tráng lệ, mà còn cảm nhận được bầu không khí linh thiêng trầm mặc, với mùi hương trầm thoang thoảng và ánh sáng dịu nhẹ hắt ra từ những lồng đèn cổ.
Hậu điện nằm sâu phía sau là nơi thờ phụng đa dạng các vị thần thánh và tổ tiên, phản ánh đời sống tín ngưỡng phong phú của tiền nhân. Tại gian hậu điện, du khách sẽ thấy ban thờ Lục Tánh Vương Gia – sáu vị tiền hiền người Phúc Kiến từng có công phò nhà Minh và tử tiết, được tôn làm thần bảo trợ cộng đồng. Bên cạnh đó là các án thờ Thập Nhị Bà Mụ (12 bà mụ) và Tam vị Chúa Sanh Thai – những vị nữ thần cai quản việc sinh nở, phù hộ con cái bình an khỏe mạnh. Việc thờ cúng nhiều vị thần khác nhau dưới mái hội quán cho thấy niềm tin và ước vọng đa dạng của cộng đồng người Hoa xưa: họ cầu mong sông nước thuận hòa, làm ăn phát đạt, con đàn cháu đống và gia đạo ấm êm.
Một nét văn hóa đặc sắc mà du khách dễ dàng bắt gặp khi tham quan hội quán Phúc Kiến là hình ảnh những vòng hương trầm lớn treo trên trần tỏa hương thơm nghi ngút. Người dân địa phương và du khách thường mua những vòng hương này, ghi lời cầu nguyện của mình lên mảnh giấy nhỏ rồi treo lên cao. Vòng hương cháy liên tục suốt nhiều tuần liền – có loại cháy đến 30 ngày – tượng trưng cho lời khấn nguyện gửi gắm dài lâu tới thần linh. Khi hương tàn, những điều ước viết trên giấy sẽ được nhà đền hóa vàng (đốt đi) để “gửi” đến thế giới tâm linh. Ngắm nhìn những vòng nhang treo lơ lửng tỏa khói trong ánh nắng xiên qua mái ngói, du khách không khỏi bâng khuâng trước vẻ đẹp vừa huyền ảo vừa thanh tịnh, như thấy mình đang sống chậm lại giữa lòng di sản.
Bên trong hội quán hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật quý giá có niên đại hàng trăm năm. Tiêu biểu phải kể đến quả đại hồng chung (chuông đồng) đúc năm 1790, đôi trống đồng cổ, các lư hương, tượng thờ bằng gỗ thếp vàng, cùng 14 bức hoành phi chạm khắc tinh xảo bằng chữ Hán được sơn son thếp vàng lộng lẫy. Mỗi hiện vật là một minh chứng cho sự phồn vinh của thương cảng Hội An xưa, đồng thời phản ánh tài nghệ điêu luyện của các nghệ nhân thủ công. Nhờ có những giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc và nghệ thuật, hội quán Phúc Kiến được đánh giá là một trong những di sản văn hóa kiến trúc độc đáo bậc nhất của phố cổ Hội An.
TRẢI NGHIỆM DU LỊCH TẠI HỘI QUÁN PHÚC KIẾN
Đối với du khách ngày nay, hội quán Phúc Kiến là điểm đến mang lại nhiều trải nghiệm đáng nhớ khi ghé thăm phố cổ Hội An. Ngay từ khoảnh khắc bước qua cổng tam quan, du khách đã cảm nhận được bầu không khí khác biệt: sự ồn ào náo nhiệt của phố chợ bên ngoài lập tức nhường chỗ cho không gian tĩnh lặng, trang nghiêm nơi sân chùa. Những ai yêu thích kiến trúc cổ chắc chắn sẽ say mê từng đường nét hoa văn chạm trổ tinh vi trên xà ngang, đầu đao mái ngói uốn cong, hay các bức phù điêu rồng phượng sặc sỡ gắn trên tường. Đây cũng là địa điểm lý tưởng để chụp ảnh lưu niệm – phông nền là cánh cổng cổ kính, những chiếc lồng đèn đỏ lung linh hay khung cảnh nội thất cổ xưa sẽ giúp du khách có được những bức hình đậm chất hoài niệm. Không ít cặp đôi còn chọn hội quán với kiến trúc độc đáo này làm bối cảnh chụp ảnh cưới, lưu giữ lại nét thơ mộng pha cổ kính của phố Hội.
Trong hành trình tham quan, du khách nên dừng chân một chút trước bàn thờ Thiên Hậu trong chính điện, thành tâm thắp một nén nhang và xin xăm hoặc cầu nguyện cho bản thân cùng gia đình. Dù là người có tín ngưỡng hay không, khoảnh khắc đứng dưới mái ngói cổ kính trăm năm, đôi tay chắp trước khói hương nghi ngút cũng sẽ đem lại cho ta cảm giác bình an và gắn kết sâu sắc với những giá trị tâm linh truyền thống. Nếu may mắn, du khách có thể bắt gặp các nghi lễ tín ngưỡng diễn ra tại hội quán, như lễ cúng vào các ngày rằm, mùng Một hàng tháng khi người dân địa phương đến dâng hương rất đông. Đặc biệt vào một số dịp lễ lớn của cộng đồng người Hoa, không khí hội quán càng thêm phần náo nhiệt, rực rỡ. Hằng năm, vào ngày Tết Nguyên tiêu (rằm tháng Giêng âm lịch) và lễ Vía Bà Thiên Hậu (23 tháng 3 âm lịch), tại đây thường tổ chức lễ hội linh đình, thu hút hàng ngàn người tham gia. Du khách sẽ được hòa mình vào dòng người hành hương đông đúc, xem các màn múa lân rộn ràng, thưởng thức ẩm thực truyền thống và chiêm ngưỡng nghi thức tế lễ trang trọng của cộng đồng người Hoa. Đây là những trải nghiệm văn hóa độc đáo, giúp người xem hiểu thêm về đời sống tâm linh và nét đẹp cộng đồng của cư dân Phúc Kiến xưa và nay.
Hội quán Phúc Kiến cũng nằm trong tuyến tham quan phố cổ Hội An nên rất thuận tiện cho du khách kết hợp khám phá nhiều địa điểm một lúc. Chỉ với một tấm vé tham quan phố cổ, du khách có thể ghé thăm hội quán Phúc Kiến cùng các di tích nổi tiếng lân cận như chùa Cầu, hội quán Quảng Đông, hội quán Triều Châu, nhà cổ Tấn Ký, v.v. Sau khi rời không gian trầm mặc của hội quán, chỉ vài bước chân là du khách lại hòa vào nhịp sống sôi động của phố Hội bên ngoài – nơi có những dãy nhà cổ sơn vàng rực rỡ, đèn lồng giăng khắp lối đi và tiếng rao hàng vang vọng từ khu chợ gần đó. Hãy dành thời gian tản bộ dọc phố Trần Phú và khu chợ Hội An ngay cạnh hội quán để thưởng thức đặc sản Cao lầu, mì Quảng hoặc mua vài chiếc đèn lồng làm kỷ niệm. Sự đan xen giữa trải nghiệm văn hóa tâm linh tại hội quán và không khí đời thường dung dị ở phố chợ chắc chắn sẽ để lại ấn tượng sâu sắc, khiến du khách thêm yêu mến vùng đất di sản Hội An.
Thời điểm lý tưởng để ghé thăm hội quán Phúc Kiến là vào buổi sáng sớm hoặc chiều muộn. Lúc này thời tiết mát mẻ dễ chịu, lượng khách tham quan cũng chưa quá đông, du khách có thể thoải mái ngắm cảnh và chụp ảnh. Buổi sáng còn là dịp có thể bắt gặp người dân địa phương đến thắp nhang cầu an trước khi bắt đầu ngày mới. Nếu đến vào mùa hè, nên tránh khoảng giữa trưa nắng gắt để bảo đảm sức khỏe và trải nghiệm tốt nhất. Dù lựa chọn thời điểm nào, mỗi lần đặt chân đến hội quán Phúc Kiến, du khách đều có cơ hội cảm nhận trọn vẹn không khí cổ kính, linh thiêng của chốn “bồng lai tiên cảnh” giữa đời thực, từ đó thêm trân trọng những giá trị di sản vô giá mà Hội An đang gìn giữ.
THÔNG TIN CẦN BIÊT
– Địa chỉ: 46 Trần Phú, phường Hội An (ngay trung tâm phố cổ, gần chợ Hội An). Du khách có thể dễ dàng đi bộ hoặc đi xe đạp từ các điểm lưu trú trong phố cổ để tới đây.
– Giờ mở cửa: Thông thường từ 7h00 đến 17h00 hằng ngày.
– Vé tham quan: Hội quán Phúc Kiến thuộc cụm di tích phố cổ Hội An, du khách cần mua vé tham quan phố cổ tại các quầy bán vé trung tâm (giá vé khoảng 80.000 đồng/người Việt hoặc 120.000 đồng/khách quốc tế, có thể thay đổi tùy thời điểm). Vé này cho phép vào cổng hội quán và lựa chọn tham quan thêm một số di tích khác trong 24 giờ. Lưu ý giữ lại cuống vé khi vào cổng để xuất trình khi cần.
– Hướng dẫn tham quan: Bên trong hội quán có các bảng giới thiệu song ngữ về lịch sử và hiện vật. Du khách cũng có thể thuê hướng dẫn viên địa phương để hiểu rõ hơn ý nghĩa từng hạng mục kiến trúc và câu chuyện văn hóa phía sau.
– Lưu ý khi tham quan:
Vì đây là không gian thờ tự linh thiêng, du khách nên ăn mặc trang nhã, lịch sự (tránh quần short quá ngắn hoặc áo hở vai khi vào chính điện). Giữ gìn trật tự, nói khẽ cười duyên để không ảnh hưởng sự tôn nghiêm của nơi thờ phụng. Hạn chế sờ tay vào hiện vật cổ, không chụp ảnh với đèn flash tại khu vực bàn thờ chính. Nếu thắp hương cầu nguyện, hãy thắp số nén hương lẻ và cắm ngay ngắn, thể hiện lòng thành kính.
– Dịch vụ xung quanh:
Khu vực quanh hội quán có nhiều quầy hàng lưu niệm bán đồ thủ công mỹ nghệ, lồng đèn Hội An, tranh ảnh… Du khách có thể mua vài món làm kỷ niệm sau khi tham quan. Ngay gần cổng hội quán cũng có các quán nước, quán ăn vặt phục vụ món chè, tào phớ, bánh ít, mang đến trải nghiệm ẩm thực đường phố thú vị.
Đặc biệt, đừng quên thưởng thức món bún xào Phúc Kiến – đặc sản của người Hoa nơi đây, nếu có dịp tham gia lễ hội tại hội quán. Món ăn hòa quyện hương vị sợi bún gạo mềm dai với tôm khô, mực khô, thịt heo thái hạt lựu và rau cải, chắc chắn sẽ làm hài lòng du khách muốn khám phá nét ẩm thực độc đáo của cộng đồng Phúc Kiến xưa.
Hội quán Phúc Kiến hiện lên vừa uy nghiêm cổ kính, vừa gần gũi thân thương như một phần linh hồn của phố Hội. Hình ảnh mái ngói rêu phong, hương trầm phảng phất cùng những câu chuyện còn ngân vang nơi này như tiếp tục mời gọi du khách quay trở lại, để rồi mỗi lần ghé thăm đều mở ra một khám phá mới trong hành trình cảm nhận di sản Hội An.
TRUNG TÂM XÚC TIẾN DU LỊCH THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
