Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn 2023: Mùa hội trở lại và hành trình lan tỏa giá trị di sản
Từ ngày 08 đến 10/3/2023 (nhằm ngày 17 đến 19/2 năm Quý Mão), Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn trở lại tại Chùa Quán Thế Âm và khu vực Ngũ Hành Sơn sau thời gian gián đoạn, mở ra một dấu mốc mới khi lần đầu được tổ chức với quy mô cấp thành phố.
Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, gắn với đời sống tín ngưỡng Phật giáo và không gian Di tích quốc gia đặc biệt Danh thắng Ngũ Hành Sơn. Tìm hiểu lịch sử, ý nghĩa và các nghi lễ truyền thống của Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn.
Trong mạch phát triển ấy, năm 2023 đặc biệt bởi không chỉ đánh dấu sự trở lại của mùa hội mà còn mở đầu một giai đoạn mới về quy mô, hoạt động và cách cộng đồng, du khách tiếp cận di sản.
2023 – mùa hội trở lại sau ba năm gián đoạn
Mùa lễ hội năm 2023 mang ý nghĩa đặc biệt bởi đây là lần đầu Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn được tổ chức trở lại sau ba năm tạm dừng do ảnh hưởng của dịch COVID-19, đồng thời cũng là lần đầu tiên lễ hội được tổ chức với quy mô cấp thành phố.
Dấu mốc này đưa lễ hội bước sang một giai đoạn phát triển mới. Bên cạnh việc duy trì tính trang nghiêm và các nghi thức truyền thống, chương trình được mở rộng theo hướng chuyên nghiệp, quy củ hơn, tăng cường các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và giao lưu quốc tế để người dân và du khách có thêm nhiều cách tiếp cận đối với di sản.
Mùa hội 2023 cũng diễn ra trong một bối cảnh giàu ý nghĩa về di sản. Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2021, trong khi Di sản tư liệu Ma Nhai tại Danh thắng Ngũ Hành Sơn vừa được ghi danh vào Chương trình Ký ức Thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Hai lớp di sản cùng hiện diện trong một không gian góp phần làm nổi bật chiều sâu văn hóa của vùng đất Ngũ Hành Sơn.
Toàn cảnh thời điểm lễ hội trở lại được phản ánh tại bài Ấn tượng từ một Lễ hội văn hóa tâm linh mang đậm tính nhân văn.
Ba ngày hội với phần lễ và phần hội đan xen
Theo Chương trình Lễ hội Quán Thế Âm, Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng năm 2023, các hoạt động diễn ra từ ngày 08 đến 10/3 tại khuôn viên Chùa Quán Thế Âm và các không gian trên tuyến Sư Vạn Hạnh, Lê Văn Hiến.
Phần lễ tập trung vào những nghi thức Phật giáo và tín ngưỡng truyền thống như lễ cầu quốc thái dân an, lễ rước tôn tượng Đức Bồ Tát Quán Thế Âm, lễ hóa trang Quán Thế Âm, dâng hương tưởng niệm Huyền Trân Công chúa cùng các hoạt động tu tập, chiêm bái.
Song hành là phần hội với nhiều hoạt động văn hóa – nghệ thuật và thể thao: Hô hát Bài chòi, Trà thư kết hợp âm nhạc dân tộc, thơ – nhạc Phật giáo, triển lãm mỹ thuật, hội họa, thư pháp, đá cảnh, hội thi điêu khắc đá mỹ nghệ Non Nước, thả diều nghệ thuật, khinh khí cầu, đua thuyền truyền thống, cờ làng, kéo co, đẩy gậy…
Ngay từ ngày đầu tiên, các hoạt động văn hóa và thể thao truyền thống đã thu hút đông đảo người dân, Phật tử và du khách tham gia. Không khí lễ hội vì vậy vừa giữ được sự tĩnh tại, trang nghiêm của không gian tâm linh, vừa có sắc màu rộn ràng của sinh hoạt cộng đồng.
Lễ vía Đức Bồ Tát Quán Thế Âm – linh hồn của mùa hội
Sáng 10/3/2023, tức ngày 19/2 âm lịch, Lễ vía Đức Bồ Tát Quán Thế Âm – nghi lễ chính thức và quan trọng nhất của lễ hội – diễn ra trong sự tham dự của hàng ngàn chư tôn đức Tăng, Ni, đồng bào Phật tử, người dân và du khách thập phương.
Lễ vía mang thông điệp tôn vinh những phẩm chất từ bi, bao dung, hỷ xả, cứu khổ, đồng thời gửi gắm ước nguyện đất nước hòa bình, nhân dân an lạc và hạnh phúc. Nghi thức dâng hoa cùng những hoạt động truyền thống hướng lòng thành về Đức Quán Thế Âm tạo nên một trong những khoảnh khắc trang nghiêm nhất của ba ngày lễ hội.
Một điểm đặc trưng được đông đảo người tham dự chờ đợi là Lễ hóa trang Bồ Tát Quán Thế Âm, thực hiện song hành với nghi lễ rước tôn tượng. Hình tượng Quán Thế Âm được tái hiện như biểu tượng của lòng từ bi, luôn lắng nghe, đồng hành và cứu khổ chúng sinh.
Những hình ảnh của ngày chính lễ được tập hợp tại bài Hàng ngàn đồng bào và du khách thập phương tham dự Lễ vía Đức Bồ Tát Quán Thế Âm.
Những ước nguyện bình an trong mùa hội trở lại
Sự trở lại của Lễ hội Quán Thế Âm sau thời gian gián đoạn mang đến một lớp cảm xúc rất riêng cho năm 2023.
Nhiều Phật tử đến chùa từ sáng sớm để dự Lễ vía, chiêm bái và cầu nguyện cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Với người dân và du khách, mùa hội trở lại còn mang theo những mong ước về sức khỏe, bình an và một cuộc sống ổn định sau những năm chịu ảnh hưởng của dịch bệnh.
Chính những mong cầu giản dị ấy giúp Lễ vía không chỉ tồn tại như một nghi thức tôn giáo mà trở thành một phần của đời sống tinh thần cộng đồng. Những lát cắt của người tham dự được ghi lại tại bài Mang theo những ước nguyện về sự bình an.
Từ lòng từ bi của Đức Quán Thế Âm đến lời cầu quốc thái dân an và những ước nguyện bình an của mỗi gia đình, lễ hội tạo nên một mạch giá trị xuyên suốt về hướng thiện, yêu thương, hòa hợp và sẻ chia.
Hai dấu ấn đặc biệt tại Chùa Quán Thế Âm
Mùa hội 2023 còn ghi dấu bằng hai xác lập đặc biệt gắn với Chùa Quán Thế Âm.
Trong khuôn khổ lễ hội, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam trao chứng nhận kỷ lục cho độc bản 16 bức tranh sứ màu cẩn trên bốn tháp của Chùa Quán Thế Âm; đồng thời Viện Sáng tạo độc bản xác lập độc bản lá Bồ Đề lớn nhất mạ vàng 24K.
Hệ thống 16 bức tranh sứ không chỉ tạo nên điểm nhấn về mỹ thuật và kiến trúc trong khuôn viên chùa mà còn bổ sung thêm một lớp trải nghiệm dành cho khách tham quan.
Thông tin chi tiết được giới thiệu tại bài 16 bức tranh sứ độc bản trên tường tại Chùa Quán Thế Âm xác lập Kỷ lục Việt Nam.
Những xác lập này trở thành một điểm nhớ riêng của mùa hội năm 2023, bên cạnh các nghi thức truyền thống đã được thực hành qua nhiều thế hệ.
Ma Nhai Ngũ Hành Sơn – đưa chiều sâu di sản vào không gian lễ hội
Một trong những nội dung mới đáng chú ý của năm 2023 là hoạt động triển lãm và diễn thuyết về giá trị Ma Nhai Ngũ Hành Sơn.
Việc đưa câu chuyện Ma Nhai vào chương trình lễ hội mở rộng cách tiếp cận đối với Ngũ Hành Sơn: từ một địa điểm hành hương và cảnh quan nổi tiếng sang một không gian lưu giữ hệ thống tư liệu lịch sử, văn hóa, tôn giáo được khắc trực tiếp trên vách đá và hang động.
Đây cũng là thời điểm đặc biệt khi thành phố vừa đón nhận Bằng công nhận Ma Nhai tại Danh thắng Ngũ Hành Sơn là Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức Thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Nhờ đó, mùa lễ hội 2023 tạo nên mối liên hệ khá rõ:
Lễ hội Quán Thế Âm → tín ngưỡng Phật giáo → Chùa Quán Thế Âm → Ngũ Hành Sơn → Ma Nhai → lịch sử và di sản tư liệu.
Đây là một lớp nội dung quan trọng giúp người đến dự lễ có thể tiếp tục hành trình tìm hiểu chiều sâu văn hóa của vùng đất sau khi tham gia các nghi thức tâm linh.
Thư viện Vạn Hạnh – thêm một không gian văn hóa đọc tại Chùa Quán Thế Âm
Một dấu ấn mới khác của năm 2023 là khai trương Thư viện Vạn Hạnh trong khuôn viên Chùa Quán Thế Âm.
Thư viện được khai trương chiều 8/3 trong khuôn khổ lễ hội, với hơn 3.000 đầu sách, bổ sung thêm một không gian dành cho việc đọc, nghiên cứu và tìm hiểu văn hóa – Phật giáo bên cạnh Bảo tàng Văn hóa Phật giáo đã hiện diện tại chùa.
Thông tin được giới thiệu tại bài Khai trương Thư viện Vạn Hạnh với hơn 3.000 đầu sách tại Chùa Quán Thế Âm.
Trong suốt thời gian lễ hội, Bảo tàng Văn hóa Phật giáo cũng mở cửa để phục vụ người dân và du khách tham quan, nghiên cứu. Cùng với hoạt động diễn thuyết về văn hóa đọc, sự xuất hiện của Thư viện Vạn Hạnh giúp lễ hội mở rộng từ không gian nghi lễ sang một không gian tri thức và trải nghiệm văn hóa.
Đây cũng là nền tảng để Thư viện Vạn Hạnh tiếp tục xuất hiện trong các mùa lễ hội sau với những hoạt động gắn với sách và văn hóa đọc.
Giao lưu văn hóa với Nhật Bản, Thái Lan và Ấn Độ
Lần đầu tổ chức với quy mô cấp thành phố cũng giúp Lễ hội Quán Thế Âm năm 2023 mở rộng rõ hơn yếu tố giao lưu văn hóa quốc tế.
Lễ hội có sự tham gia của các đoàn tăng, nghệ sĩ và nghệ nhân đến từ Nhật Bản, Ấn Độ và Thái Lan, cùng nhiều chương trình biểu diễn nghệ thuật, tạo thêm những “cầu nối văn hóa” giữa Đà Nẵng với các quốc gia có truyền thống Phật giáo và những nét văn hóa Á Đông tương đồng.
Nếu Lễ vía thể hiện chiều sâu tín ngưỡng của cộng đồng địa phương, các chương trình giao lưu quốc tế lại mở rộng tinh thần của lễ hội ra bên ngoài, để những giá trị như từ bi, hòa bình và hướng thiện có thể được chia sẻ thông qua âm nhạc, nghệ thuật và giao lưu văn hóa.
Đây là một nét đáng chú ý của mùa hội 2023 và cũng trở thành hướng tiếp tục được phát triển trong các năm sau.
Đá mỹ nghệ Non Nước và những giá trị văn hóa của vùng đất
Không gian lễ hội 2023 còn gắn với Hội thi điêu khắc đá mỹ nghệ Non Nước, đưa một nghề thủ công tiêu biểu của Ngũ Hành Sơn trực tiếp vào dòng trải nghiệm của người dân và du khách.
Việc giới thiệu điêu khắc đá trong lễ hội có ý nghĩa đặc biệt bởi làng nghề đá mỹ nghệ Non Nước và Chùa Quán Thế Âm đều hình thành, phát triển trong cùng không gian văn hóa Ngũ Hành Sơn.
Bên cạnh đó là triển lãm mỹ thuật, hội họa, thư pháp, đá cảnh và các hoạt động nghệ thuật trong khuôn viên chùa. Người tham dự vì vậy có thể chuyển từ một nghi lễ Phật giáo sang không gian sáng tác nghệ thuật, từ hình tượng Quán Thế Âm sang những tác phẩm đá, tranh và thư pháp mang dấu ấn của người nghệ nhân.
Qua những hoạt động này, lễ hội góp phần đặt tín ngưỡng – nghệ thuật – làng nghề – cộng đồng trong cùng một không gian văn hóa.
Đua thuyền, Bài chòi và những sắc màu văn hóa dân gian
Phần hội năm 2023 tạo nên không khí sôi nổi với nhiều hoạt động thể thao và văn hóa truyền thống.
Ngay ngày đầu tiên, các hội thi kéo co, cờ làng và đua thuyền truyền thống được tổ chức, thu hút người dân và du khách. Bên cạnh đó là Hô hát Bài chòi Khu V, đẩy gậy, thả diều nghệ thuật, khinh khí cầu, cùng các góc Trà thư và biểu diễn âm nhạc dân tộc.
Những hoạt động này tạo nên sự cân bằng đáng chú ý trong cấu trúc lễ hội.
Một bên là tiếng chuông, nghi lễ, dòng người hành hương và không gian chiêm bái.
Một bên là tiếng trống đua thuyền, câu hát Bài chòi, trò chơi dân gian, nghệ thuật và những hoạt động cộng đồng.
Sự song hành ấy giúp Lễ hội Quán Thế Âm duy trì được tính thiêng của phần lễ nhưng vẫn là một lễ hội sống, gắn với sinh hoạt văn hóa của cộng đồng địa phương.
“Tinh hoa ẩm thực chay” – trải nghiệm văn hóa qua món ăn
Ẩm thực chay là một nhánh trải nghiệm nổi bật trong mùa hội 2023.
Sáng 10/3, ngày chính lễ, chương trình biểu diễn ẩm thực chay với chủ đề “Tinh hoa ẩm thực chay” được tổ chức với sự tham gia của các câu lạc bộ, nghệ nhân, nhà hàng và đơn vị kinh doanh ẩm thực chay trên địa bàn thành phố.
Thông tin chi tiết được giới thiệu tại bài Quảng bá Ẩm thực chay tại Lễ hội Quán Thế Âm.
Ẩm thực chay vốn gắn gần gũi với đời sống Phật giáo, nhưng khi được đặt trong không gian lễ hội, món ăn đồng thời trở thành một phương tiện để du khách tiếp cận văn hóa theo cách dễ cảm nhận hơn.
Từ những nghi lễ trang nghiêm đến một bữa ăn thanh đạm, trải nghiệm lễ hội vì thế không chỉ được cảm nhận bằng hình ảnh và âm thanh mà còn thông qua hương vị và đời sống thường nhật.
Nhánh trải nghiệm này tiếp tục được phát triển trong những mùa sau, trước khi trở thành một nội dung quy mô hơn với các hoạt động chuyên biệt về ẩm thực chay.
Một lễ hội vừa trang nghiêm, vừa giàu sức sống
Nhìn lại ba ngày diễn ra sự kiện, mùa hội 2023 cho thấy sự kết hợp rõ nét giữa bảo tồn nghi thức truyền thống và mở rộng trải nghiệm cho cộng đồng.
Lễ vía Đức Bồ Tát Quán Thế Âm tiếp tục giữ vị trí trung tâm. Nhưng bao quanh nghi lễ chính là một hệ thống hoạt động ngày càng đa dạng: nghệ thuật quốc tế, Ma Nhai, văn hóa đọc, thư viện, bảo tàng, đá mỹ nghệ, hội họa, thư pháp, ẩm thực chay, đua thuyền, Bài chòi và các hoạt động thể thao truyền thống.
Chính sự đa dạng này tạo nên một mùa hội mà người tham dự có thể tìm thấy nhiều cách trải nghiệm khác nhau.
Với đồng bào Phật tử, đó là hành trình chiêm bái và hướng về Đức Quán Thế Âm.
Với cộng đồng địa phương, đó là không gian để tiếp tục thực hành và trao truyền những giá trị văn hóa.
Với du khách, đây là dịp khám phá Ngũ Hành Sơn không chỉ qua cảnh quan mà thông qua tín ngưỡng, di sản, nghệ thuật, làng nghề, ẩm thực và sinh hoạt cộng đồng.
2023 – điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới
Ý nghĩa quan trọng nhất của mùa hội năm 2023 nằm ở vị trí của nó trong hành trình phát triển Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn.
Sau ba năm không tổ chức, lễ hội không đơn thuần quay trở lại theo mô hình cũ. Từ năm 2023, UBND thành phố Đà Nẵng chủ trì tổ chức lễ hội với quy mô cấp thành phố, mở ra một giai đoạn mới về quy mô, nội dung và cách tiếp cận công chúng.
Những dấu ấn của năm này cũng cho thấy hướng phát triển đó khá rõ:
Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được đặt trong mối liên hệ với Danh thắng Ngũ Hành Sơn và Ma Nhai.
Lễ vía tiếp tục là trung tâm nhưng được bao quanh bởi nhiều lớp trải nghiệm văn hóa.
Giao lưu Nhật Bản – Thái Lan – Ấn Độ mở rộng yếu tố quốc tế.
Thư viện Vạn Hạnh và Bảo tàng Văn hóa Phật giáo bổ sung không gian tri thức.
Đá mỹ nghệ Non Nước, Bài chòi, đua thuyền, nghệ thuật và ẩm thực chay đưa đời sống địa phương vào trong mùa hội.
Và những dấu ấn như 16 bức tranh sứ màu trên bốn tháp và lá Bồ Đề mạ vàng 24K tạo nên những điểm nhớ riêng của năm 2023.
Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn 2023 – mùa hội của sự trở lại và tiếp nối
Ba ngày từ 08 đến 10/3/2023 có thể được xem như một dấu mốc chuyển tiếp quan trọng của Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn.
Đó là mùa hội của sự trở lại, sau ba năm gián đoạn.
Là mùa hội đầu tiên được tổ chức với quy mô cấp thành phố.
Là thời điểm giá trị của Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Lễ hội Quán Thế Âm cùng câu chuyện Di sản tư liệu Ma Nhai Ngũ Hành Sơn được đặt trong một không gian chung.
Và cũng là mùa hội mở rộng thêm nhiều cách để cộng đồng tiếp cận di sản – từ Lễ vía, rước tôn tượng và hóa trang Quán Thế Âm đến văn hóa đọc, giao lưu quốc tế, làng nghề, nghệ thuật, ẩm thực và thể thao truyền thống.
Từ dấu mốc này, Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn tiếp tục được phát triển qua các mùa 2024, 2025 và 2026, mỗi năm bổ sung thêm những hoạt động và trải nghiệm mới nhưng vẫn giữ Lễ vía Đức Bồ Tát Quán Thế Âm cùng những giá trị về từ bi, hướng thiện, hòa bình và an lạc làm hạt nhân.
Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn 2023 vì thế không chỉ đánh dấu ngày hội trở lại. Đây còn là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới của di sản – nơi những giá trị văn hóa và tâm linh được tiếp nối trong đời sống đương đại, đồng thời mở rộng thành một trải nghiệm văn hóa đặc trưng của vùng đất Ngũ Hành Sơn và thành phố Đà Nẵng.
TRUNG TÂM XÚC TIẾN DU LỊCH THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
