Không chỉ mang đến vẻ đẹp lung linh cho những con phố cổ, đèn lồng Hội An còn chứa đựng nhiều ý nghĩa văn hóa qua từng hình dáng, đường nét và cấu trúc khung đèn. Từ những chiếc đèn tròn, lục giác đến đèn tỏi, bánh ú hay kim cương, mỗi kiểu dáng đều gắn với những quan niệm dân gian và ước vọng về cuộc sống bình an, sung túc.
Trong nghệ thuật làm đèn lồng truyền thống Hội An, những thanh nan tre được uốn thành nhiều hình khối khác nhau. Theo ghi chép của Hiền Lê dựa trên chia sẻ từ các nghệ nhân làm đèn lồng lâu năm tại Hội An, mỗi dáng đèn không chỉ thể hiện kỹ thuật tạo hình mà còn gửi gắm những ý nghĩa riêng trong đời sống văn hóa địa phương.
Những dáng đèn mang ước vọng bình an và sung túc

Đèn lục giác có cấu trúc khung gỗ đối xứng sáu mặt, gắn với quan niệm “Lục hợp” gồm Đông, Tây, Nam, Bắc, Trời và Đất. Hình dáng này tượng trưng cho sự hài hòa, trật tự và bình an, thường được sử dụng tại những không gian trang trọng như gian thờ, từ đường hoặc hội quán.
Đèn tròn là một trong những dáng đèn quen thuộc, gợi liên tưởng đến ánh trăng rằm viên mãn, tượng trưng cho sự đoàn viên, hòa hợp và những ước vọng tốt đẹp trong cuộc sống.
Đèn ú (bánh ú) mang hình khối mộc mạc, gợi nhớ đến chiếc bánh truyền thống và đời sống nông nghiệp lúa nước. Dáng đèn tượng trưng cho sự no đủ, ấm áp và nếp sống thuần hậu của người dân.

Đèn quả na có phần thân nở tròn, gửi gắm lời chúc con cháu đuề huề, gia đình và dòng tộc hưng thịnh. Trong khi đó, đèn tỏi với phần thân trên phình rộng, thuôn nhỏ về đáy, được liên tưởng đến chiếc hồ lô phong thủy, mang ý nghĩa xua đuổi điều không may và gìn giữ bình an.
Ở chiều ngược lại, đèn tỏi ngược có phần đáy nở rộng như chiếc bình tích lộc, tượng trưng cho nền tảng vững vàng, tài lộc và sự thuận lợi.
Ngôn ngữ tạo hình và những ý nghĩa từ đời sống

Bên cạnh những dáng đèn gắn với ước vọng gia đình, một số kiểu dáng khác thể hiện quan niệm về sự phát triển, cởi mở và lòng hiếu khách.
Đèn kim cương với các đường nét góc cạnh tượng trưng cho sự kiên định và phẩm hạnh. Đèn kim cương ngược có phần trên mở rộng, thuôn dần về đáy, gợi ý nghĩa về tư duy cởi mở, khả năng tiếp nhận và học hỏi những giá trị mới.

Đèn đĩa bay (đèn dẹt) nổi bật với những đường nan xòe rộng, mang ý nghĩa về sự khoáng đạt, đón nhận và lan tỏa nguồn sinh khí tươi mới.
Đèn dù (đèn lọng) lấy cảm hứng từ hình ảnh chiếc dù che mát, tượng trưng cho sự chở che, nâng đỡ và tấm lòng hiếu khách.
Ngoài những dáng đèn trên, đèn kéo quân còn mang nét độc đáo ở khả năng chuyển động. Nhờ luồng khí nóng từ ngọn lửa làm quay trục bên trong, các hình bóng và câu chuyện dân gian lần lượt xuất hiện, gợi nhắc về sự tuần hoàn của thời gian và quan niệm nhân quả trong đời sống.
Từ những khung đèn truyền thống đến bản sắc phố Hội
Mỗi chiếc đèn lồng Hội An là sự kết hợp giữa kỹ thuật thủ công, nghệ thuật tạo hình và những quan niệm văn hóa được lưu truyền trong cộng đồng. Qua bàn tay người thợ, những thanh tre, khớp nối và lớp lụa được tạo thành các dáng đèn đa dạng, góp phần làm nên hình ảnh đặc trưng của phố cổ.
Tìm hiểu ý nghĩa phía sau những chiếc đèn cũng là một cách khám phá Hội An từ những chi tiết gần gũi trong đời sống, nơi nghề thủ công truyền thống tiếp tục lưu giữ những câu chuyện về con người và văn hóa địa phương.
TRUNG TÂM XÚC TIẾN DU LỊCH THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
Tác giả: Hiền Lê
Nguồn: Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An.







